Het is wrang in de overtreffende trap. Mensen die nooit een sigaret hebben aangeraakt en tóch worden getroffen door longkanker. Of mensen die altijd verantwoord hebben gegeten, maar wél eindigen met darmkanker. Je zou er moedeloos van worden.

Het is een feit: roken en geen longkanker ontwikkelen, komt nog altijd vaker voor dan roken en sterven aan longkanker. Het illustreert in welke termen er moet worden gesproken als het gaat over preventie tegen de ziekte. Dé oorzaak van kanker, in het onwaarschijnlijke geval dat er één oorzaak zou zijn, is nog altijd onbekend. Wie spreekt over preventie, spreekt vooral over risico’s, over een grotere kans op kanker en een kleinere kans.

Want roken verhoogt het risico op longkanker, vet eten doet dat met het risico op darmkanker, en bij veel drinken heb je een grotere kans op keelkanker. En andersom werkt het net zo: wie veel beweegt verlaagt het risico te worden getroffen door kanker aan de dikke darm, wie zich goed insmeert en weinig in de zon zit, zal minder snel worden getroffen door huidkanker. Waarbij het dus gaat om risico’s: de kans dat je ziek wordt. Garanties zijn er niet.

Sinds afgelopen week is net weer iets meer duidelijk over het ontstaan van verschillende vormen van kanker. Geen doorbraken in de zin dat specifiek gedrag leidt tot het absoluut voorkomen van bepaalde vormen van kanker, wel wetenschappelijk getoetste feiten die hebben geleid tot aanbevelingen om het risico op het krijgen ervan te verlagen.

Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds presenteerde in Amsterdam, Londen, Washington, Peking en Hongkong de resultaten van een grootschalig onderzoek waarbij wereldwijd 7000 grotere en kleinere studies naar de oorzaken en preventie van kanker zijn gecombineerd.

Eerst de feiten: één op de drie mensen in Nederland krijgt op een bepaald moment in zijn of haar leven kanker. Deskundigen schatten in dat eenderde van alle soorten kanker kan worden voorkomen door ons voedingspatroon aan te passen, door meer lichaamsbeweging en door een gezond gewicht. Stoppen met roken verlaagt het risico enorm: roken is de hoofdoorzaak van eenderde van alle kanker.

Een van de onderzoekers, de Nederlandse hoogleraar voeding en gezondheid Jaap Seidell, presenteerde in Amsterdam een lijst met internationale aanbevelingen (zie kader) die het laagste risico geven op kanker. Ze ogen als een open deur, geeft Seidell toe, maar volgens hem is het voor het eerst dat onomstotelijk is komen vast te staan welke voeding het risico op het krijgen van kankers verhoogt of juist verlaagt.

Volgens de experts moeten mensen hun leefgewoontes aanpassen als ze het risico op kanker willen verminderen. Seidell: ,,Van overgewicht en tekort aan beweging weten we al dat ze slecht voor de gezondheid zijn. Dat ze nu ook bewezen bijdragen aan het risico op kanker, is alarmerend.’’

In het rapport viel een aantal zaken op als het gaat om het verlagen van het risico op kanker.

Lichaamsbeweging

Een van de speerpunten van de onderzoekers is de aanbeveling meer te bewegen. De Nederlandse norm daarvoor is een half uur per dag en dat blijkt ook het risico op het krijgen van met name darmkanker te verlagen. Meer bewegen mag zeker, merken de onderzoekers daarbij op. Onderzoek wijst uit dat regelmatig bewegen de hormoonspiegel op peil houdt. Dat is belangrijk omdat te hoge concentraties van bepaalde hormonen het risico op kanker kunnen verlagen.

Alcohol

Iedere hoeveelheid alcohol, zelfs minder dan een glas per dag, geeft een verhoogd risico op kanker. Vrouwen kunnen best één en mannen twee glazen per dag drinken. Hierin is meegenomen dat zeer matig alcoholgebruik juist weer goed is tegen hart- en vaatziekten en diabetes. Ellen Kampman van de Universiteit Wageningen: ,,Soms is wat goed is tegen het ene, slecht voor het andere, dan moet je concessies doen.’’

Borstvoeding

Vrouwen moeten hun kinderen ten minste een half jaar borstvoeding geven. Daarmee verlagen ze de kans op het ontwikkelen van borstkanker. Ook verlaagt borstvoeding het risico op kanker bij de baby omdat de baby beter is beschermd tegen overgewicht en vetzucht. Baby’s die kunstvoeding krijgen, ontwikkelen namelijk vaker overgewicht.

Wat is dan wel gezond?

Plantaardig voedsel helpt bij het verlagen van het risico op het krijgen van kanker. De onderzoekers adviseren ervoor te zorgen bij elke maaltijd het bord ten minste voor tweederde te hebben gevuld met groenten, rijst, pasta, linzen of graanproducten. Verder: Bruine rijst, volkoren brood, volkoren granen, muesli, havermout en aardappels in de schil. Nogmaals: garanties zijn er niet, maar de risico’s kunnen dus aanmerkelijk worden verkleind.


8 aanbevelingen om kanker te voorkomen

• Streef naar een slank postuur, maar vermijd ondergewicht.
• Zorg ervoor om iedere dag ten minste een half uur lichaamsbeweging te nemen.
• Vermijd dranken met suiker en beperk de consumptie van calorierijk voedsel.
• Kies voor veel groenten, fruit, volkoren producten en peulvruchten en varieer zoveel mogelijk.
• Beperk de consumptie van rood vlees zoals rund-, varkens- en lamsvlees en vermijd bewerkt vlees.
• Beperk het aantal glazen alcohol per dag tot twee (mannen) of één (vrouwen).
• Beperk de consumptie van zout.
• Vertrouw niet op voedingssupplementen om u tegen kanker te beschermen.